اوبونتو ۲۶.۰۴ LTS: راهنمای کامل تغییرات، ویژگی‌ها و آپدیت (Resolute Raccoon)؟

اوبونتو ۲۶.۰۴ رسید؛ چیزی که این بار واقعاً حس تغییر دارد

منتشر شده در ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ (چهارشنبه چهارم اردیبهشت)

اگر چند سالی هست که با اوبونتو کار می‌کنید، احتمالاً می‌دانید که هر نسخه جدید همیشه با یک عالمه شعار «انقلابی» و «بی‌نظیر» معرفی می‌شود، ولی وقتی نصبش می‌کنید می‌بینید فرقش با نسخه قبلی فقط چند تا آیکون جابه‌جا شده و رنگ تم عوض شده. اوبونتو ۲۶.۰۴ LTS با نام رمز Resolute Raccoon اما یکی از آن نسخه‌هایی است که واقعاً زیر پوستش خبرهایی هست؛ چه روی دسکتاپ باشید چه روی سرور، این بار چیزهایی عوض شده که مستقیم روی کار روزمره‌تان اثر می‌گذارد.

این نسخه در ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ (چهارشنبه چهارم اردیبهشت) منتشر شد و طبق روال همیشگی نسخه‌های LTS، پنج سال پشتیبانی استاندارد دارد یعنی تا آوریل ۲۰۳۱. اگر هم از Ubuntu Pro استفاده کنید، این عدد تا ۱۰ سال هم می‌رسد. نکته‌ای که خیلی‌ها را وسوسه می‌کند: اگر روی اوبونتو ۲۴.۰۴ هستید، می‌توانید مستقیم به ۲۶.۰۴ آپگرید کنید و نیازی به نصب از صفر نیست.

خداحافظی با X11 روی گنوم

بزرگ‌ترین و شاید بحث‌برانگیزترین تغییر این نسخه، حذف کامل نشست GNOME-on-X11 است. از این به بعد، دسکتاپ گنوم فقط روی Wayland اجرا می‌شود و XWayland هم برای برنامه‌های قدیمی‌تر که هنوز به X11 وابسته‌اند نگه داشته شده. البته این تغییر فقط مخصوص خود گنوم است؛ اگر از KDE Plasma یا Xfce استفاده می‌کنید، نگران نباشید، آن‌ها همچنان نشست X11 را پشتیبانی می‌کنند.

خود گنوم هم به نسخه ۵۰ رسیده و چند چیز واقعاً کاربردی آورده: مدیریت برنامه‌های اتوماتیک از داخل تنظیمات، شتاب‌دهی سخت‌افزاری برای دسکتاپ ریموت با Vulkan و VAAPI، پشتیبانی بهتر از VRR، بهبود قابلیت دسترسی در Orca با یک گزینه جدید به اسم «حرکت کاهش‌یافته»، و حتی کنترل والدین با محدودیت زمان استفاده از صفحه. برای صفحه‌های کوچک هم پنجره‌های دیالوگ حالا خیلی راحت‌تر قابل استفاده‌اند.

هسته ۷.۰ و یک تصمیم جالب

اوبونتو ۲۶.۰۴ قرار بود با هسته ۶.۲۰ عرضه شود، اما تیم توسعه در آخرین لحظات تصمیم گرفت آن را به کرنل ۷.۰ ارتقا بدهد تا هماهنگ با تغییرات بالادستی لینوکس باشد. این تصمیم بی‌دلیل نبود؛ کرنل جدید پشتیبانی خیلی بهتری از سخت‌افزارهای تازه دارد، از جمله سازگاری کامل با پردازنده‌های نسل جدید اینتل مثل Core Ultra Series 3 (کدنام Panther Lake) با گرافیک یکپارچه Xe3 و بهینه‌سازی NPU، و همچنین گرافیک‌های Xe2 و کارت‌های Arc Battlemage. کاربران AMD هم بی‌نصیب نمانده‌اند و پشتیبانی سخت‌افزاری بهتری دریافت کرده‌اند.

یک نکته که برای گیمرها و کاربران لپ‌تاپ جالب است: NVIDIA Dynamic Boost حالا به‌صورت پیش‌فرض فعال است و suspend/resume با درایور اختصاصی انویدیا بهتر شده. حتی هسته real-time هم دیگر انحصاری Ubuntu Pro نیست و برای همه کاربران، رایگان در مخزن اصلی قرار گرفته.

وقتی امنیت جدی گرفته می‌شود

کانونیکال روی این نسخه واقعاً روی امنیت مانور داده. رمزگذاری کامل دیسک مبتنی بر TPM از این به بعد به‌صورت پیش‌فرض روی نصب فعال است؛ یعنی دیگر لازم نیست خودتان دنبال تنظیمش بگردید. کنار این، پشتیبانی از رمزنگاری پسا-کوانتومی (post-quantum cryptography) هم به‌عنوان پیش‌فرض وارد شده که برای کسانی که نگران آینده رمزنگاری هستند خبر خوبی است.

این موضوع فقط به دسکتاپ محدود نمی‌شود. برای کسانی که با سرورها و زیرساخت کار می‌کنند، OpenSSH به نسخه ۱۰.۲ رسیده و از حالت هیبریدی پسا-کوانتومی پشتیبانی می‌کند، در حالی که الگوریتم قدیمی و ناامن DSA کاملاً از آن حذف شده. حتی qemu هم برای گذار به رمزنگاری پسا-کوانتومی، امکان بارگذاری چند هویت گواهی و کلید x509 را اضافه کرده است.

یک تغییر دیگر که شاید کوچک به‌نظر برسد ولی روزمره روی کارتان اثر می‌گذارد: وقتی از برنامه‌های اسنپ استفاده می‌کنید، AppArmor از شما برای اجازه دسترسی سؤال می‌کند؛ یعنی دیگر برنامه‌ها بی‌سروصدا به منابع سیستم دسترسی پیدا نمی‌کنند.

رنگ‌وبوی Rust در قلب سیستم

یکی از روندهایی که چند سالی است در دنیای لینوکس داغ شده، جایگزینی ابزارهای قدیمی نوشته‌شده با C با پیاده‌سازی‌های Rust است، چون Rust ذاتاً در برابر خیلی از باگ‌های حافظه امن‌تر است. اوبونتو ۲۶.۰۴ این مسیر را جدی گرفته و کنار sudo-rs (نسخه ۰.۲.۱۲) که پیاده‌سازی پیش‌فرض دستور sudo شده، ابزارهای پایه‌ای دیگر هم با rust-coreutils بازنویسی شده‌اند. این یعنی همان دستورات روزمره‌ای که هر روز بدون فکر کردن اجرایشان می‌کنید، حالا از یک پایه امن‌تر در برابر باگ‌های حافظه اجرا می‌شوند. این فقط شروع کار است و انتظار می‌رود در نسخه‌های بعدی ابزارهای بیشتری این مسیر را طی کنند.

همگام‌سازی زمان سیستم هم دیگر به‌طور کامل به Chrony سپرده شده و این بار همراه با پشتیبانی از Network Time Security (NTS)، یعنی حتی همگام‌سازی ساعت سیستم شما هم در برابر دستکاری در شبکه امن‌تر شده.

سیستم راه‌انداز اولیه هم عوض شده؛ اوبونتو دیگر از initramfs-tools به‌عنوان پیش‌فرض استفاده نمی‌کند و به‌جایش Dracut نشسته که از systemd در ramdisk اولیه استفاده می‌کند و ویژگی‌های تازه‌ای مثل بلوتوث و NVMe-oF را هم پشتیبانی می‌کند. اگر دلتان برای روش قدیمی تنگ شود، نگران نباشید، initramfs-tools هنوز هم پشتیبانی می‌شود و می‌توانید بین این دو جابه‌جا شوید.

systemd هم به نسخه ۲۵۹ رسیده و از این به بعد استفاده از cgroup v2 اجباری شده است.

تغییراتی که مخصوص سرور و DevOps نوشته شده‌اند

اگر کارتان بیشتر روی سرور و زیرساخت می‌گذرد، این نسخه چند تغییر دارد که مستقیم به کارتان می‌آید. کرنل ۷.۰ روی معماری ARM64 پشتیبانی بهتری از Livepatch ارائه می‌دهد که برای محیط‌های تولیدی که نمی‌خواهید ری‌استارت کنید، خیلی ارزشمند است. سرویس زمان پیش‌فرض هم دیگر systemd-timesyncd نیست؛ به جایش Chrony نشسته که دقت و انعطاف بیشتری در همگام‌سازی زمان دارد.

APT هم به نسخه ۳.۱ رسیده با ارتباط TLS بهتر و یک Resolver مبتنی بر OpenSSL، که هم سرعت را بالا می‌برد هم امنیت مدیریت پکیج‌ها را. برای شبکه هم Netplan به نسخه ۱.۲ رسیده و همراه با systemd ۲۵۹، مدیریت شبکه و سرویس‌ها مدرن‌تر شده است.

اگر برنامه دارید از اوبونتو ۲۴.۰۴ به این نسخه مهاجرت کنید، توصیه‌ای که همه منابع رسمی هم تکرار می‌کنند این است: قبل از مهاجرت حتماً از سیستم بکاپ بگیرید و سازگاری سرویس‌های حیاتی‌تان را روی یک نسخه تستی امتحان کنید، چون تغییراتی مثل جایگزینی initramfs-tools یا systemd-timesyncd می‌تواند روی برخی تنظیمات سفارشی اثر بگذارد.

پایگاه‌داده‌ها هم بازسازی شده‌اند

یکی از بخش‌هایی که کمتر در معرفی‌های رسمی اوبونتو دیده می‌شود ولی برای هر کسی که پشت یک اپلیکیشن واقعی می‌نشیند خیلی مهم است، تغییرات پایگاه‌داده‌هاست. در اوبونتو ۲۶.۰۴، Valkey 9 به‌عنوان یک جایگزین سریع برای Redis وارد شده و برای کش کردن، گزینه خیلی خوبی است. MySQL و MariaDB هم حالا به‌صورت نسخه‌های پایدار و با پشتیبانی بلندمدت در دسترس‌اند، یعنی دیگر لازم نیست نگران تغییرات ناگهانی نسخه باشید. PostgreSQL هم به نسخه ۱۸ رسیده که همان اول کار، بدون هیچ تنظیم اضافه‌ای، عملکرد بهتری نسبت به قبل دارد. و برای کسانی که دنبال یک گزینه NoSQL می‌گردند، DocumentDB هم به این مجموعه اضافه شده.

قابلیت اطمینان؛ چیزی که سرورها واقعاً به آن نیاز دارند

کانونیکال روی این نکته هم مانور زیادی داده که اوبونتو سرور همچنان یک پلتفرم «قابل‌اعتماد» باقی بماند. فرآیند Stable Release Updates (SRU) که همیشه ستون فقرات پایداری اوبونتو بوده، همچنان ادامه دارد و مطمئن می‌شود که آپدیت‌ها بدون به‌هم‌ریختن سیستم شما اعمال می‌شوند. کنار این، سیاست‌های استثنای غیراستاندارد SRU هم اجازه می‌دهد آپدیت‌های فقط-رفع‌اشکال (fix-only) که با استانداردهای اوبونتو هم‌خوانی دارند، سریع‌تر به دست کاربر برسند.

نکته جالب دیگر این‌ است که اوبونتو ۲۶.۰۴ برای پشته‌های نرم‌افزاری چابک (agile stacks) دو مسیر جدا تعریف کرده: می‌توانید مسیر «برنامه‌های سنتی» (traditional application track) را انتخاب کنید که به‌طور منظم آپدیت‌های بزرگ برای کانتینرها دریافت می‌کند، یا مسیر «پایدار» (stable track) را بردارید که نسخه‌های مؤلفه‌های اصلی را کاملاً ثابت نگه می‌دارد. این یعنی خودتان تصمیم می‌گیرید بین تازگی مداوم و ثبات کامل، کدام برایتان اولویت دارد.

App Center یکپارچه و پکیج‌های x86-64-v3

مدیریت نرم‌افزار هم یک‌دست‌تر شده. App Center حالا یک تجربه یکپارچه برای نصب برنامه ارائه می‌دهد، با پشتیبانی بهتر از پکیج‌های دبیان که باعث می‌شود مدیریت برنامه‌ها منسجم‌تر و قابل‌اعتمادتر باشد.

نکته فنی جالب دیگر، ارائه نسخه‌های x86-64-v3 برای همه پکیج‌هاست. اگر پردازنده نسبتاً جدیدی دارید، می‌توانید از این نسخه‌های بهینه‌شده استفاده کنید که از دستورالعمل‌های بیشتری بهره می‌برند و کمی عملکرد بهتری می‌دهند؛ اما نگران سازگاری نباشید، پکیج‌های استاندارد همچنان برای سخت‌افزارهای قدیمی‌تر در دسترس‌اند.

برای شرکت‌هایی که با هویت ابری کار می‌کنند هم authd، سرویس متن‌بازی که احراز هویت از طریق ارائه‌دهندگان هویت ابری را ممکن می‌کند، حالا رسماً در مخازن اوبونتو قرار گرفته و می‌توانید دستگاه‌ها را بدون زیرساخت اضافی، در برابر Entra ID، Google IAM یا هر ارائه‌دهنده OIDC استاندارد احراز هویت کنید. کاربران WSL هم بی‌نصیب نمانده‌اند؛ تجربه‌ای به‌روزتر با یکپارچگی cloud-init و Ubuntu Pro for WSL دریافت کرده‌اند.

جمع‌بندی

اوبونتو ۲۶.۰۴ از آن نسخه‌هایی است که هم روی دسکتاپ حس تازگی می‌دهد و هم روی سرور واقعاً کاربردی است. حذف کامل X11 از گنوم شاید برای عده‌ای دردسرساز باشد، ولی نشان می‌دهد کانونیکال دارد به سمت آینده‌ای کاملاً Wayland حرکت می‌کند. تمرکز جدی روی امنیت -از رمزگذاری TPM گرفته تا آماده‌سازی برای دنیای پسا-کوانتومی- و روی خوردن Rust در هسته سیستم، نشان می‌دهد این نسخه فقط یک بروزرسانی سطحی نیست.

اگر روی ۲۴.۰۴ هستید و به فکر مهاجرت افتاده‌اید، عجله نکنید؛ یک بار بکاپ بگیرید، سرویس‌های مهمتان را تست کنید، و بعد با خیال راحت این مهاجرت را انجام دهید. Resolute Raccoon واقعاً وعده‌ای است که ارزش پیگیری دارد.